شخصیت عبدالعظیم حسنی (ع)

شخصیت عبدالعظیم حسنی (ع)

از جمله شخصیت های برجسته تاریخ اسلام محدث و راوی بزرگوار شیعی و عالمی از تبار سادات حسنی، حضرت عبدالعظیم حسنی)ع( مشهور به شاه عبدالعظیم و سیدالکریم است.

حضرت عبدالعظیم)ع( در طول زندگى خود به سلامت عقاید و پیروى از اهل بیت)ع( توجه و اهتمام ویژه داشته

و خود در عمل نیز » اطاعت از حضرت هادی)ع( واجب است « : به گونهاى که در زمان امام هادی)ع( مىفرمودند

اطاعت ولایت او را به جان و دل پذیرا بود.

از جمله شخصیت های برجسته تاریخ اسلام محدث و راوی بزرگوار شیعی و عالمی از تبار سادات حسنی،

حضرت عبدالعظیم حسنی)ع( مشهور به شاه عبدالعظیم و سیدالکریم است.

مورخین و عالمان شیعی، او را مردی با تقوا، معروف به امانت داری، صداقت در گفتار، عالم به امور دین، قائل

به اصول دین شیعه و محدث دانسته اند. زمان شناسی و اخلاص و اعتقاد راسخ این شخصیت بزرگوار به اهل

بیت)ع( و نیز نوع فعالیت ها و موضع گیری های او در یکی از سخت ترین دوره های تاریخ اسلام از جهات

بسیاری برای نسل امروز ما آموزنده است.

مروری بر شرح زندگانی، فضائل و فعالیت های این عالم جلیل القدر که نزد علما و شیعیان جایگاهی والا و

ارزشمند دارد و مدفن او در شهرری تا به امروز زیارتگاه شیعیان و محبان خاندان اهل بیت است، در زمینه

آشنایی بیشتر با این شخصیت بزرگوار و خدمات او مثمر ثمر می باشد.

* ولادت و نسب

عبدالعظیم بن عبدالله بن علی بن حسن بن زید بن حسن بن علی بن ابی طالب، مشهور به عبدالعظیم حسنی، در

پنج شنبه 4 ربیع الثانی سال 371 ق، در زمان حکومت هارون الرشید، در مدینه متولد شد. پدرش عبدالله بن علی

موسوم است. نسب وی با چهار واسطه به امام » هیفاء « قافه و مادرش دختر اسماعیل بن ابراهیم بوده که به

مجتبی)ع(رسد.

نجاشی از عالمان شیعی می گوید: پس از رحلت وی به هنگام غسل، رقعه ای در لباسش یافت شد که نسب وی

در آن بدین صورت نوشته بود: من ابوالقاسم فرزند عبدالله، فرزند علی، فرزند حسن، فرزند زید، فرزند امام

) حسن)ع( بن علی بن ابی طالب هستم. )رجال نجاشی، ص 842

*مصاحبت با ائمه اطهار)ع(

حضرت عبدالعظیم محضر چند امام را درک کرده است. در برخی نقل ها آمده است که حضرت عبدالعظیم، امام

رضا)ع( و امام جواد)ع( را درک کرده و ایمان خویش را بر امام هادی)ع( عرضه داشته و در زمان وی وفات

یافته است. هم چنین شیخ طوسی در کتاب رجالی خویش، وی را در زمره اصحاب امام عسکری)ع( نیز نام می

) برد. )رجال طوسی، ص 403

وی در این مجالست و مصاحبت به مقام ولایت ائمه اطهار)ع( احترام و ارزش والایی قائل بوده است. چنان که

نقل است که عبدالعظیم هرگاه وارد مجلس امام جواد)ع( یا امام هادی)ع( می شد، با کمال ادب و خضوع و

غایت حیا و تواضع، در حالی که دست های خود را از ردا بیرون آورده بود، به محضر آن امامان سلام عرض

می کرد و امام پس از جواب سلام، او را نزدیک خود می خواند و در کنار خویش می نشاند؛ به حدّی که زانوی

او به زانوی امام می چسبید و امام، کاملاً از احوال او سؤال می کرد. این برخورد موجب حسرت و غبطه دیگران

) می شد. )زندگانی حضرت عبدالعظیم)ع(، ص 10

شیوه مبارزاتی در دوران خفقان و سرکوب شیعیان

دوران زندگی عبدالعظیم مصادف با شرایط خفقان و سرکوب شیعیان توسط بنی عباس بود. عبدالعظیم نیز همچون

پدرانش سال ها تحت تعقیب بود. او گرچه زمانی که در مدینه، بغداد و سامرا می زیست روش تقیه را در پیش

) گرفته و عقیده و مرام خود را پنهان می داشت و مورد غضب متوکل و معتز بود. )بر آستان کرامت، ص 7

دلیل این غضب متوکل، مبارزه از طریق فعالیت های فرهنگی و روشنگرانه علیه این حاکمان ظالم عصر خود بود

که با این اقدامات مانع بسیاری از اعمال ظالمانه آنان می شد. وی در این شیوه مبارزه به تحکیم جایگاه امامان

معصوم)ع( و افشای ستم غاصبان حکومت اسلامی می پرداخت و در سخت ترین اوضاع به گسترش معارف

اسلامی و نشر معارف اهل بیت مشغول بود.

نقل می کنند وقتی خلیفه عباسی امام هادی)ع( را تحت نظر گرفته و مانع ارتباط آن حضرت با مردم بود، حضرت

عبدالعظیم به هر زحمتی که بود خود را به آن حضرت رساند تا عهده دار مسؤولیت هایی از طرف امام هادی)ع(

شود. چون متوکل این موضوع را شنید، دستور دستگیری آن حضرت را صادر کرد. در این زمان بود که حضرت

عبدالعظیم در زمان معتز خلیفه عباسی، به جهت اذیت و آزار و ترس از قتل، به امر امام هادی)ع( از سامرا به

سکه « ری - که از پایگاه های مهم عباسیان بود - هجرت کرد و در سرداب خانه مردی از شیعیان در محله

ساکن شد. )واعظ کجوری، جنه النعیم، ج 4، ص 313 ( او در همان سرداب به عبادت می پرداخت. روز » الموالی

را روزه می گرفت و شب را به عبادت می گذراند. وی مخفیانه از منزل بیرون می آمد و به زیارت قبری می

رفت که می گفت: این قبر مردی از فرزندان موسی بن جعفر)ع( است. پیوسته در آن سرداب بود و خبر ورود

) او به شیعیان آل محمد یکی پس از دیگری می رسید تا اکثر شیعیان با وی آشنا شدند. )رجال نجاشی، ص 842

فضائل و مقامات معنوی

حضرت عبدالعظیم حسنی دارای فضایل فراوانی است که یکی از آنان این است که او شیعه خالص و مخلص

بود و این در آن زمان و آن شرایط بسیار مهم بود و هر کس نمی توانست به این فضیلت نائل شود. هم چنین او

از عباد و زهاد عصر خویش بود. )التذکره العطیه، ص 21 ( این تقواپیشگی و درستکاری عبدالعظیم حسنی باعث

بلندی و رفعت مقام و جایگاه آن بزرگوار نزد ائمه اطهار شده بود. )بر آستان کرامت،ص 9( چنان که این مقام و

جایگاه معنوی در مورد ارزش و اهمیت زیارت ایشان نیز از سوی ائمه اطهار)ع( بیان شده است که بیانگر عظمت

معنوی و مقامات باطنی حضرت عبدالعظیم)ع( است.

در روایتی که شیخ صدوق، از محمّد بن یحیی عطّار )از اهالی ری( نقل می کنند، فضیلت زیارت مزار آن بزرگوار

خدمت امام هادی)ع( رسیدم. ایشان « : بافضیلت زیارت سیدالشهدا برابر بیان شده و چنین نقل شده است که

گفتم: حسین بن علی)ع( را زیارت کردم. امام هادی)ع( فرمود: اما إنّک لَوزُرتَ قَبرَ عَبدِالعَظیمِ »؟ کجا بودی « : فرمود

عِندَکُم کُنتَ کَمَن زارَ الحُسَینَ بنَ عَلِیٍّ)ع( بدان که اگر قبر عبدالعظیم را در شهر خودتان زیارت کنی، مانند کسی

) صدوق، ثواب الاعمال، ص 99 ( ». هستی که حسین بن علی)ع( را زیارت کرده باشد

فضائل و مقامات علمی

از فضایل علمی ایشان علم فراوان نسبت به دین خدا بود و گاهی امامان معصوم)ع( عصر ایشان مردم را به او

شنیدم که ابو حماد رازی می گفت در « : ارجاع می دادند. در این خصوص در روایتی ابو تراب رویانی می گوید

سامرا بر امام هادی)ع( وارد شدم و از بعضی مسائل حلال و حرام پرسیدم. چون قصد وداع داشتم حضرت

فرمود: چنان چه در امور دینی در ]تشخیص [ حلال و حرام، مسأله ای بر تو دشوار شد، از عبدالعظیم بن عبدالله

نوری، مستدرک الوسائل، ج 37 ، ص 183 ( این تعبیر، به روشنی ( ». حسنی سؤال کن و سلام مرا به او برسان

نشان می دهد که حضرت عبدالعظیم)ع( در عصر خود، مجتهد توانمندی بوده که بر اساس اصول و قواعدی که

از اهل بیت)ع( در اختیار داشته، می توانسته دیدگاه های اسلام ناب را در زمینه های مختلف اعتقادی و عملی،

استخراج کند و به پرسش های مردم پاسخ گوید.

بنابراین، ایشان از علمای بزرگ خاندان رسالت بوده که پس از معصومان، توان پاسخگویی به مسائل علمی را

داشته و توانمندی علمی اش مورد تأیید و تصدیق امام هادی)ع( قرارگرفته است.

جایگاه و شأن والای در روایت حدیث

حضرت عبدالعظیم از راویان و محدثان بزرگ و جلیل القدر شیعه محسوب می شوند و در کتب حدیثی و متون

وی کثرت روایت و « : روایی، بیش از صد روایت از عبدالعظیم حسنی آمده است. صاحب بن عباد می گوید

) نوری، مستدرک الوسائل، ج 37 ، ص 183 ( ». حدیث دارد و از امام جواد)ع( و امام هادی)ع( روایت می کند

عده ای از بزرگان شیعه احادیثی را از عبدالعظیم حسنی روایت کرده اند و شیخ صدوق، مجموعه روایات وی

گردآوری کرده است. شمار احادیثی که وی بی واسطه از امامان)ع( نقل می » جامع اخبار عبدالعظیم « را با عنوان

کند، دو روایت از امام رضا)ع(، 82 روایت از امام جواد)ع( و 9 روایت از امام هادی)ع( است و روایات باواسطه

وی هم به 26 حدیث می رسد.

یوم و « و کتاب » خُطَب امیرالمؤمنین « هم چنین از ایشان کتاب های ارزشمندی به یادگار مانده است مانند کتاب

که ظاهراً اعمالی است که برحسب اخبار ائمه اطهار)ع( با اذکار خاصه روایت شده است و هر مکلفی می » لیله

) تواند در تمام روز و شب از مستحبات و واجبات به جا آورد. )نوری، خاتمه مستدرک، ج 4، ص 404

توجه و اهتمام خاص به ثبات و صحت اعتقادات دینی

حضرت عبدالعظیم)ع( در طول زندگی خود به سلامت عقاید و پیروی از اهل بیت)ع( توجه و اهتمام ویژه داشته

و خود در عمل » اطاعت از حضرت هادی)ع( واجب است « : به گونه ای که در زمان امام هادی)ع( می فرمودند

نیز اطاعت ولایت او را به جان ودل پذیرا بود.

برای تحصیل اطمینان از سلامت، صحت و ثبات عقاید خود روزی به حضور امام هادی)ع( در سامرا می رسد

و اصول و مبانی اعتقادی اش را خدمت آن حضرت عرضه و بیان می کند؛ عملی که نه تنها در زمانه ایشان بلکه

در هر زمانه دیگری به ویژه دوران ما که شبهات اعتقادی قوت و شدت گرفته مهم و ضروری به نظر می رسد و

سزاوار است که در برنامه دینی و فرهنگی خانواده ها و جوانان قرار گیرد. حضرت عبدالعظیم ماجرای این گفتگو

ای پسر پیامبر، بسیار « : مشهور است نقل نموده و این گونه بیان می کند » حدیث عرض دین « را در حدیثی که به

علاقه مندم که عقاید دینی ام را خدمت شما بیان کنم تا چنان چه عقاید و افکارم مورد تأیید شماست بر آن

آنگاه تک تک مسائل اعتقادی خود را در ». استوار باشم وگرنه آن چنان که شایسته است آن ها را اصلاح نمایم

زمینه توحید، نبوّت، امامت، معاد و جز آن توضیح می دهد. وقتی سخنانش به پایان می رسد امام هادی)ع(

ای ابوالقاسم، تو به حق ولی ما هستی... تو همان دینی را که پسندیده خداست، از ما « : خطاب به او می فرمایند

) صدوق، امالی، ص 439 و 480 ( ». گرفته ای... خداوند تو را با گفتار ثابت در دنیا و آخرت تثبیت کند

رحلت یا شهادت حضرت عبدالعظیم حسنی)ع(

رحلت عبدالعظیم حسنی در 36 شوال سال 868 ه.ق در زمان امام هادی)ع( بوده است. درباره چگونگی رحلت

حضرت عبدالعظیم)ع( دو قول مرگ طبیعی و شهادت نقل شده است. نجاشی و شیخ طوسی هر دو قائل به

وفات ایشان در ری هستند. )طوسی، الفهرست، 3437 ق، ص 391 ( اما در مقابل، روایتی نیز هست که قائل به

مسموم نمودن، زنده به گور کردن و شهادت عبدالعظیم شده است. )المنتخب، طریحی: ص 7( چنان که تشبیه

زیارت حضرت عبدالعظیم)ع( به زیارت امام حسین)ع( نیز می تواند قرینه ای بر شهادت ایشان باشد.

توصیه پیامبر برای مدفن حضرت عبدالعظیم)ع(

ماجرای مدفن شریف آن حضرت نیز بسیار جالب توجه است که خود بیانگر شأن و منزلت آن بزرگوار است.

بنا به نقل و گزارش صاحب بن عباد، شب وفات حضرت عبدالعظیم)ع( یکی از شیعیان ری در عالم رؤیا، پیامبر

مردی از فرزندان مرا فردا از سکه الموالی می آورند و در باغ عبدالجبّار بن « : خدا)ص( را دید که به او فرمود

آن شخص نزد صاحب باغ رفت تا آن درخت و مکان آن ». عبدالوهّاب، در کنار درخت سیب، دفن خواهند کرد

را بخرد. صاحب باغ به او گفت: این درخت و مکانش را برای چه می خواهی؟ او جریان رؤیای خود را بازگو

کرد. صاحب باغ گفت: من هم چنین خوابی دیده ام و بدین جهت، محل این درخت و همه این باغ را وقف

سادات و شیعیان کرده ام که اموات خود را در آن دفن کنند. )شناخت نامه حضرت عبدالعظیم)ع( و شهرری،

معروف است. » مزار نزدیک درخت « یا » مسجد شجره « ص 88 ( به همین علت، آرامگاه وی به

با عنایت به این که باغ های آن دوران، معمولاً بسیار بزرگ بوده، می توان حدس زد که تا شعاع قابل توجّهی در

اطراف مرقد مطهّر حضرت عبدالعظیم)ع( وقف دفن سادات و پیروان اهل بیت)ع( بوده است.

امروزه نیز این مزار شریف، زیارتگاه شیعیان و محبان ائمه اطهار)ع( و علاقه مندان به خاندان عصمت و طهارت

و محل تحصیل و صدور علم و حوزه های علمیه است.

حضرت عبدالعظیم)ع( در عصر خود، مجتهد توانمندی بوده که بر اساس اصول و قواعدی که از اهل بیت)ع(

در اختیار داشته، می توانسته دیدگاه های اسلام ناب را در زمینه های مختلف اعتقادی و عملی، استخراج کند و

به پرسش های مردم پاسخ گوید.

 



عبدالعظیم حسنی

ارسال شده در مورخه : چهارشنبه، 29 خرداد ماه، 1398 توسط payegahir

 
نام شما: [ کاربر جدید ]

نام شما : 
ایمیل شما : 
نظر:
کد امنیتی
کد امنیتی

  [ بازگشت ]